پنجشنبه‌های نماپست
چگونه پست سوئیس از حمل بسته به ارائه خدمات مالی رسید؟
آیا PostPay می‌تواند مسیر مشابهی را در ایران طی کند؟
پرداخت امن پستی یکی از جذاب‌ترین ایده‌هایی است که می‌تواند آینده صنعت پست را متحول کند. تجربه پست سوئیس نشان می‌دهد شرکت‌های پستی موفق دنیا تنها به جابه‌جایی مرسولات اکتفا نکرده‌اند و با تکیه بر اعتماد عمومی وارد حوزه خدمات مالی و دیجیتال شده‌اند. در این مقاله ضمن بررسی مسیر تحول Swiss Post و PostFinance، ظرفیت سرویس PostPay در ایران را بررسی می‌کنیم؛ سرویسی که می‌تواند به عنوان حلقه اتصال کالا، اطلاعات و پول در تجارت الکترونیک عمل کند و نقش شرکت ملی پست را از یک اپراتور لجستیکی به یک زیرساخت اعتماد در اقتصاد دیجیتال ارتقا دهد. با نماپست همراه باشید.
سال‌ها پیش اگر کسی می‌گفت یک شرکت پستی روزی خدمات مالی ارائه می‌کند، احتمالاً بسیاری از مدیران صنعت پست لبخند می‌زدند و می‌گفتند:
«وظیفه پست جابه‌جایی مرسوله است، نه مدیریت پول.»
اما تاریخ صنعت پست دقیقاً خلاف این را ثابت کرده است.
من هرچه بیشتر تجربه کشورهای مختلف را بررسی می‌کنم، بیشتر به این نتیجه می‌رسم که بزرگ‌ترین اشتباه در مدیریت سازمان‌های قدیمی این است که خودشان را با ابزارشان تعریف می‌کنند، نه با مأموریتشان.
شرکت‌های پستی سال‌ها تصور می‌کردند در صنعت نامه و بسته فعالیت می‌کنند.
در حالی که واقعیت چیز دیگری بود.
آن‌ها در صنعت «اعتماد» فعالیت می‌کردند.
مردم نامه‌های شخصی، اسناد مهم، کالاهای ارزشمند و حتی پول خود را به پست می‌سپردند. آنچه جابه‌جا می‌شد فقط یک پاکت یا بسته نبود؛ اعتماد بود.
پست سوئیس این موضوع را زودتر از بسیاری از شرکت‌های پستی دنیا فهمید.
وقتی درآمد سنتی پست رو به کاهش رفت
با گسترش اینترنت، تعداد نامه‌های کاغذی کاهش پیدا کرد.
اتفاقی که تقریباً تمام شرکت‌های پستی دنیا با آن مواجه شدند.
بعضی کشورها تلاش کردند با کاهش هزینه‌ها زنده بمانند.
برخی دیگر روی لجستیک سرمایه‌گذاری کردند.
اما سوئیس سؤال متفاوتی پرسید:
«مردم به چه چیزی در پست اعتماد دارند؟»
پاسخ روشن بود.
مردم به پست اعتماد دارند که:
- اطلاعاتشان را حفظ کند.
- اسنادشان را نگهداری کند.
- هویتشان را تأیید کند.
- پولشان را جابه‌جا کند.
و همین نگاه باعث شد Swiss Post به مرور وارد خدمات مالی و دیجیتال شود.
از نامه‌رسانی تا بانکداری
امروز PostFinance یکی از شناخته‌شده‌ترین مؤسسات مالی سوئیس است.
جالب اینجاست که این تحول از دل یک شرکت پستی بیرون آمده است.
اگر فقط به ظاهر ماجرا نگاه کنیم، ممکن است تصور کنیم پست از حوزه تخصصی خود خارج شده است.
اما من چنین اعتقادی ندارم.
برعکس.
به نظرم پست به هویت واقعی خود نزدیک‌تر شده است.
زیرا از روز اول نیز پست درباره اعتماد بود.
فقط ابزار اعتماد تغییر کرده است.
دیروز پاکت نامه بود.
امروز تراکنش مالی است.
تجربه‌ای که مرا به فکر PostPay انداخت
هر بار که درباره PostPay صحبت می‌شود، بعضی افراد آن را صرفاً یک درگاه پرداخت دیگر تصور می‌کنند.
به نظر من این نگاه، ظرفیت واقعی ماجرا را کوچک می‌کند.
سرویس PostPay اگر روزی اجرا شود، نباید صرفاً یک ابزار پرداخت باشد.
باید یک زیرساخت اعتماد باشد.
تفاوت این دو بسیار مهم است.
یک درگاه پرداخت فقط پول را منتقل می‌کند.
اما یک سرویس پرداخت امن، اعتماد ایجاد می‌کند.
تجارت الکترونیک هنوز یک مشکل حل‌نشده دارد
بیایید صادق باشیم.
با وجود رشد فروشگاه‌های اینترنتی، هنوز بسیاری از مردم در خریدهای آنلاین گران‌قیمت تردید دارند.
خریدار نگران است.
فروشنده هم نگران است.
یکی می‌ترسد پولش از بین برود.
دیگری می‌ترسد کالا را ارسال کند اما پول را دریافت نکند.
این دقیقاً همان نقطه‌ای است که سرویس‌های Escrow در دنیا شکل گرفته‌اند.
یعنی یک نهاد مورد اعتماد بین خریدار و فروشنده قرار می‌گیرد.
پول را نگه می‌دارد.
کالا تحویل می‌شود.
تراکنش تأیید می‌شود.
و سپس وجه آزاد می‌شود.
چرا پست می‌تواند این نقش را بازی کند؟
اینجا شاید قاطع‌ترین بخش تحلیل من باشد.
به نظر من شرکت ملی پست یکی از معدود سازمان‌هایی است که مشروعیت ورود به این حوزه را دارد.
چرا؟
زیرا پست همزمان سه جریان را مشاهده می‌کند:
📦 کالا
📄 اطلاعات
💰 پول
کمتر سازمانی در کشور چنین موقعیتی دارد.
اتفاقاً بند ۱۱ ماده ۵ اساسنامه شرکت ملی پست نیز به موضوع مدیریت وجوه حاصل از خرید و فروش اینترنتی اشاره کرده است.
بنابراین وقتی درباره PostPay صحبت می‌کنیم، درباره یک ایده خارج از مأموریت پست صحبت نمی‌کنیم.
درباره توسعه طبیعی مأموریت پست صحبت می‌کنیم.
آیا PostPay می‌تواند به PostFinance ایرانی تبدیل شود؟
نه امروز.
نه فردا.
اما مسیر فکری آن کاملاً مشابه است.
سوئیس پست ابتدا اعتماد را شناخت.
بعد آن را به خدمات مالی تبدیل کرد.
امروز نیز ارزش واقعی بسیاری از شرکت‌های پستی دنیا نه در تعداد خودروها و ساختمان‌هایشان، بلکه در میزان اعتمادی است که در اقتصاد ایجاد می‌کنند.
آینده صنعت پست شاید در جابه‌جایی بسته نباشد
هرچه بیشتر تحولات جهانی را مطالعه می‌کنم، بیشتر به این نتیجه می‌رسم که آینده صنعت پست فقط در لجستیک نیست.
لجستیک مهم است.
اما مزیت رقابتی پایدار نیست.
فناوری، ناوگان و انبار را می‌توان خرید.
اما اعتماد را نمی‌توان خرید.
اعتماد باید ساخته شود.
و پست یکی از معدود سازمان‌هایی است که دهه‌ها برای ساختن آن زمان صرف کرده است.
شاید مهم‌ترین سؤال برای مدیران صنعت پست این نباشد که سال آینده چند مرسوله بیشتر جابه‌جا خواهیم کرد.
شاید سؤال واقعی این باشد:
اگر بزرگ‌ترین دارایی پست اعتماد مردم است، چگونه می‌توان از این سرمایه برای خلق خدمات جدید در اقتصاد دیجیتال استفاده کرد؟
و شاید PostPay یکی از پاسخ‌های ممکن به این سؤال باشد.
پرسش و پاسخ متداول
سرویس PostPay چیست؟
سرویس PostPay یا پرداخت امن پستی، سرویسی است که در آن یک نهاد مورد اعتماد بین خریدار و فروشنده قرار می‌گیرد، وجه معامله را تا زمان تحویل و تأیید کالا نگهداری می‌کند و سپس آن را به فروشنده پرداخت می‌کند.
تفاوت PostPay با پرداخت در محل (COD) چیست؟
در پرداخت در محل، وجه هنگام تحویل کالا دریافت می‌شود. اما در PostPay وجه از ابتدا نزد یک نهاد امین نگهداری شده و پس از انجام موفق معامله آزاد می‌شود. به همین دلیل PostPay سطح بالاتری از اعتماد و امنیت را ایجاد می‌کند.
ارتباط PostPay با شرکت ملی پست چیست؟
براساس بند ۱۱ ماده ۵ اساسنامه شرکت ملی پست، موضوع مدیریت وجوه حاصل از خرید و فروش اینترنتی در وظایف و اختیارات شرکت ملی پست پیش‌بینی شده است. به همین دلیل PostPay می‌تواند در چارچوب مأموریت‌های قانونی پست توسعه یابد.
چرا تجربه پست سوئیس برای PostPay اهمیت دارد؟
پست سوئیس با تکیه بر اعتماد عمومی، خدمات مالی خود را توسعه داد و PostFinance را به یکی از بازیگران مهم مالی این کشور تبدیل کرد. این تجربه نشان می‌دهد که شرکت‌های پستی می‌توانند فراتر از لجستیک، در حوزه اعتماد و خدمات مالی نیز نقش‌آفرینی کنند.
سرویس PostPay چه مزیتی برای تجارت الکترونیک دارد؟
این سرویس می‌تواند ریسک خریداران و فروشندگان را کاهش دهد، اعتماد به خرید اینترنتی را افزایش دهد، اختلافات مالی را کمتر کند و زمینه رشد تجارت الکترونیک را فراهم سازد.
آیا PostPay فقط برای فروشگاه‌های اینترنتی کاربرد دارد؟
خیر. این سرویس می‌تواند در بازارگاه‌ها (Marketplace)، فروش کالاهای گران‌قیمت، معاملات بین کسب‌وکارها (B2B)، فروش خدمات و حتی برخی تراکنش‌های بین‌المللی نیز کاربرد داشته باشد.
مقاله قبلی در پنجشنبه‌های نماپست
در قسمت قبل به نظام ملی آدرس‌گذاری مکان‌محور (GNAF) پرداختیم؛ زیرساختی که آدرس، کدپستی و موقعیت جغرافیایی را به یک زبان مشترک برای دولت هوشمند، تجارت الکترونیک و خدمات نوین پستی تبدیل می‌کند. در این قسمت، یک گام جلوتر می‌رویم و به نقش پست در مدیریت اعتماد و پرداخت امن در اقتصاد دیجیتال می‌پردازیم.
تحقیق و تدوین : مهدی گمرکی
